Over Eten: mijn reactie (in samenwerking met diëtiste Evelyne Mertens)

Sinds vorige week is het derde seizoen van Over Eten weer op de buis. Hoewel de tweede aflevering ondertussen voorbij is, wil ik nog even stilstaan bij de eerste aflevering. Die draaide voor het grootste deel om veganisme. En aangezien ik zelf ervaring heb met een plantaardig voedingspatroon, deel ik graag mijn reactie met jullie.

Kobe en Danira zoomden in op de drie grootste redenen om vegan te gaan eten: dierenleed, gezondheid en milieu. Hoewel dat lang niet de enige redenen zijn om meer of volledig plantaardig te gaan eten, was ik wel blij dat deze alvast aan bod kwamen!

1. Dierenleed

Het meest memorabele deel van de aflevering was ongetwijfeld het slachthuisbezoek. De jolige bende jongeren van jeugdhuis Ekseekwo kreeg een onverwachte rondleiding in het slachthuis van Tielt. De uitleg kregen ze van de CEO himself, die graag benadrukte hoe goed hun werking was aangepast en hoe rustig en relaxed er werd omgegaan met de varkens. Toch waren de jongeren behoorlijk van slag en kregen zelfs de stoere binken tranen in de ogen. Het hakte er duidelijk in.

Over eten 10

Zelf ben ik tevreden dat dit stuk van het verhaal achter de anonieme lapjes vlees bij de slager en in de supermarkt nog eens getoond wordt. Het is de realiteit die veel mensen niet kennen of graag vergeten. Daarbij heb ik nog de bedenking dat het hier ging om een aangekondigd en goed voorbereid bezoek aan een slachthuis dat zijn imago na alle negatieve media-aandacht dringend en grondig moest oppoetsen. Het is absoluut niet moeilijk beeldmateriaal of getuigenissen uit België te vinden die van een heel ander kaliber zijn.

Ook heel informatief was het bezoek aan een melkveebedrijf. Er zijn jammer genoeg inderdaad héél wat mensen die denken dat koeien zomaar, van nature melk geven voor de mensen. Maar nee, een koe is net als varkens, geiten, katten, honden en mensen een zoogdier. En bij zoogdieren komt de melkproductie op gang als ze een kindje krijgen dat gevoed moet worden. Koeien worden standaard kunstmatig zwanger gemaakt om een kalfje te krijgen, dat wordt weggenomen zodat de melk kan afgetapt worden voor menselijke consumptie. Als je goed opgelet hebt tijdens het interview met de boer, zag je de kalfjes zuigen aan zijn vingers in een zuigreflex naar de moedermelk die ze niet krijgen. De stierkalfjes zijn niet nuttig in dit systeem, dus zij worden een halfjaar vetgemest op 1,8 m² per stiertje. Daarna gaan ze naar het slachthuis.

Over eten 14

Omdat de prijzen zo laag mogelijk moeten blijven en alles zo efficiënt mogelijk moet verlopen, zitten boeren standaard in een moeilijke situatie. Na een korte, maar intensieve periode van kalveren en melk geven, neemt de melkproductie van de koeien een beetje af, zodat ze niet meer rendabel zijn. Dus na vijf jaar moeten ze net als hun stierkalfjes naar het slachthuis. De zogenaamde slijters, die de vereiste hoge melkproductie dan al niet meer halen, worden na drie of vier jaar geslacht. In natuurlijke omstandigheden kan een koe twintig jaar worden.

Het bezoek aan het slachthuis en de melkveehouder lichtten dus alvast een tipje van de sluier op. Ik hoop dat uit dit kleine stukje informatie voor meer mensen duidelijk is geworden dat de standaarden in de intensieve veeteelt niet zo idyllisch zijn als de kinderboekjes ons doen geloven. Andere algemeen toegepaste praktijken zoals onder andere het onverdoofd castreren van biggetjes, het onverdoofd knippen van hun krulstaart en hoektanden of het afbranden van de snavelpunt bij kippen kwamen niet in beeld. Het is natuurlijk om dat leed niet te willen opzoeken, maar ik hoop dat mensen zich meer en meer gaan informeren (bijvoorbeeld hier), zodat ze deze drijfveer om vegan te gaan eten alvast begrijpen.

2. Gezondheid

Als tweede reden om volledig plantaardig te gaan eten, haalden Danira en Kobe het gezondheidsaspect aan. Voor mij persoonlijk hoorde dit niet bij de redenen om over te schakelen. Ik weet dat het ook mogelijk is gezond te eten mét dierlijke producten, hoewel de gemiddelde westerse mens die serieus overdoseert. Maar ik was nooit volledig vegan gegaan als het niet helemaal zeker was dat dit een prima voedingspatroon is. En gelukkig wordt dit door alle diëtisten in de aflevering ook bevestigd: een volledig plantaardig eetpatroon is zeker gezond.

Hoewel… Kobe voelde zich toch wel wat slapjes. Hij was niet helemaal zeker of het aan het veganistisch eten of aan zijn drukke leven lag. Misschien een goed idee om dat eens na te vragen bij veganistisch topsporters Serena Williams, Lewis Hamilton of Carl Lewis? Of ligt het aan “zijne B12”, zoals Kobes vegan coach en danseres Enora Oplinus suggereerde? Dat zou ik vreemd vinden, aangezien het heel onwaarschijnlijk is na twee weken al een vitamine B12-tekort op te lopen. Een gezond lichaam heeft namelijk een serieuze buffer daarvan.

De vriendelijke Enora is niet geschoold als arts of diëtiste, maar gelukkig kon ik wel Evelyne Mertens strikken. Evelyne is erkend diëtiste met als specialisatie vegetarisme en veganisme. Ik had een vreemd gevoel bij sommige uitspraken van de diëtiste in de aflevering. Dat erkent Evelyne: door weinig kennis over veganisme is er met sommige uitspraken de mist ingegaan.

Zo is er sprake van standaard supplementen van vitamine B12 én ijzer. Raar, want in de eerste plaats is mij nooit een ijzersupplement aangeraden. Niet door een diëtist die ik ooit bezocht, niet door mijn huisartsen, en ook niet door de verschillende geneesheer-specialisten die ik in het UZ Leuven bezocht. Ijzer is dan ook niet problematisch in een gebalanceerd veganistisch voedingspatroon. Gezonde plantaardige voeding bevat sowieso veel ijzer, bijvoorbeeld uit groenten of volkoren graanproducten.

Zelfs een extra vitamine B12-supplement is tegenwoordig geen must meer. Veel plantaardige producten zoals vleesvervangers of sojayoghurt zijn ermee verrijkt. Als je van dit soort verrijkte producten verspreid doorheen de dag minstens drie porties binnenkrijgt, zit je ook helemaal goed. Tegennatuurlijk? Nee hoor. Dieren in de intensieve veeteelt krijgen ook supplementen, want ook zij worden opgekweekt in een omgeving die verre van natuurlijk is. Dus of je nu die vitamine B12 filtert door een koe, zelf inneemt of binnenkrijgt via een sojayoghurtje, je krijgt op alle manieren binnen wat je lichaam nodig heeft.

Ten slotte wordt er kort gesproken over veganisme bij kinderen. Ik ben geen kind (behalve misschien van geest) en ik heb er ook geen, maar ik vind het toch een interessante kwestie. De Academy of Nutrition and Dietetics, de grootste vereniging van diëtisten ter wereld, kwam alvast tot de conclusie dat plantaardige voeding geschikt is voor alle levensfasen. Het is goed om te weten dat de aanbevelingen tegenwoordig nog land per land verschillen. Evelyne schreef er dit artikel over.

Healthy Sources of Protein

3. Milieu

Ook het milieu is een belangrijke reden om veganist te worden. Danira focust in haar interview met Sam De Campeneere van het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek vooral op het broeikasgas methaan dat vrijkomt bij de productie van vlees. Ook het feit dat er héél veel water voor nodig is, in een wereld waarin dat zoet water steeds schaarser wordt, komt heel kort voorbij.

De zendtijd is natuurlijk maar beperkt, maar toch vond ik het jammer dat de milieuaspecten van vlees- en zuivelconsumptie maar zo kort en oppervlakkig aan bod kwamen. Er zijn er namelijk véél meer dan enkel methaanuitstoot en watergebruik. Zo wordt negentig procent van alle landbouwgrond gebruikt voor de veeteelt. Om op te grazen, maar vooral voor het kweken van veevoer. In een wereld waarin we allemaal plantaardig zouden eten, kan dus tien keer meer landbouwgrond worden ingezet voor het oplossen van de CO²-problematiek. Voor het telen van dat veevoer worden ook nog eens gigantische gebieden tropisch regenwoud en savanne ontbost. Het veevoer wordt voor het grootste deel naar het westen geëxporteerd en ook dat transport veroorzaakt CO²-uitstoot.

Over eten 22

De uitspraak “met vegan eten gaan we het klimaat niet redden” vond ik daarom een ongelukkige afsluiter. Met vegan eten alleen gaan we inderdaad het klimaat niet redden. Er is namelijk geen enkele afzonderlijke maatregel waarmee we het klimaat kunnen redden. Het moet gaan om aanpassingen op talrijke vlakken, door zowel beleidsmakers, als bedrijven, als individuen zelf. Maar met zo’n uitspraak lijk je mensen de boodschap te geven dat het niet zo veel uitmaakt wat ze eten. En dat doet het wel degelijk! De landbouwsector stoot meer broeikasgassen uit dan de volledige transportsector, dus reken er maar op dat daar winst te behalen valt.

Kobe wordt een maand lang veganist

Kobe ging het dus zelf eens uittesten, maar het was meteen duidelijk dat het niet met volle goesting was. Dat geeft een tv-programma natuurlijk de nodige spektakelwaarde. Maar was het misschien niet realistischer geweest om iemand te volgend die ook echt graag wou overschakelen? En die misschien op voorhand wat beter geïnformeerd was?

Over eten 2

Eén triestige appel als ontbijt, állés uit de frigo, drie uur boodschappen doen… Jeetje zeg. Dat is mij nog nooit overkomen, zelfs niet als er veel proevertjes waren in de Colruyt. Die volledig ongeïnformeerde cold turkey-aanpak is volgens mij nog nooit bij iemand erg succesvol geweest. Jammer genoeg geeft dit wel het beeld dat plantaardig eten aartsmoeilijk is. En erg eentonig: ’s morgens muesli, ’s middags boterhammen met hummus, ’s avonds falafel. Opnieuw en opnieuw en opnieuw.

Ook met het taalgebruik in het begin had ik een probleem: ik mag dat allemaal niet eten! Voor Kobe ging het waarschijnlijk echt om ‘niet mogen’, want hij deed het experiment niet op eigen initiatief. Maar ‘niet mogen’? Ik mag alles hoor. Een dikke biefstuk, liters koeienmelk, een hondendrol van op straat, ik mag het allemaal. Het gaat om een keuze, dus ik ken niet veel vegans die zo beperkt in het leven staan.

Gelukkig gaat het na twee weken allemaal wat efficiënter en horen we al vegan shoppen, je leert het snel. Oef, na twee weken gaat het zelfs bij een onwillige proefpersoon al een pak vlotter. En op het Vegan Summer Fest in Gent halen Kobe en Enora hun hart op tussen de kraampjes supergezond tot lekker vettig eten. Er is dus meer in het leven dan boterhammen met hummus. En ja, ook de Oreo’s zijn vegan. Dat hadden een paar mensen toch niet verwacht! Ook fijn: vegan chef en knapperd Pieter-Jan Lint laat op korte tijd een paar leuke, plantaardige alternatieven zien.

Over eten 13

Mijn conclusie

Ik vermijd zelf al een tijdje de term ‘veganistisch’. Ik eet en kook gewoon ‘plantaardig’, want dat klinkt aardig en niet zo eng. En doorheen de aflevering wist ik af en toe wel weer waarom ik dat doe. Veganisme of zelfs af en toe plantaardig eten is in België voorlopig nog wel een beetje een exotisch en gek concept. Je wordt ermee al snel gecategoriseerd als ‘extremist’, dezelfde term die ook wordt gebruik voor terroristen die zichzelf opblazen op een overvolle markt. Hoewel ik natuurlijk niets uitsluit voor de toekomst. (Grapje, arresteer mij niet.)

Maar ik voel mezelf eigenlijk heel normaal. En gelukkig. Ik amuseer me nog steeds, ik bak en eet lekkere taartjes, waarvan je niet eens merkt dat ze plantaardig zijn. Ik ben het helemaal eens met wat Bram Bruyland zei in de uitzending: voor mij voelt dit niet als een beperking. Ik heb al altijd graag in de keuken gestaan, maar nu liever dan ooit. Plantaardig koken prikkelt je creativiteit. De waaier aan producten waarmee ik nu werk is waarschijnlijk drie keer zo groot als vijf jaar geleden. En vanuit mijn amateuristische, maar passionele liefde voor koken geef ik kookworkshop waarmee ik toon dat plantaardige gerechten niet ingewikkeld of raar hoeven te zijn. Je moet ook niet veel missen, want met een beetje kennis maak je een groot deel van de gekende klassiekers vegan. Plantaardige lookalikes en tastealikes voor vlees en vis schieten als paddenstoelen de grond uit, dus de toekomst is positief plantaardig. Ja, ik zie het zitten.

Wie heeft de eerste aflevering van Over Eten ook gezien? En hoe hebben jullie die ervaren? 

Evelyne Mertens is erkend diëtiste met als specialisatie vegetarisme en veganisme. Ze baseert haar advies steeds op recente wetenschappelijke studies. Naast haar diploma als diëtiste behaalde Evelyne een Master of Science in het Management en Beleid van de Gezondheidszorg. Ze werkt als wetenschappelijk medewerker aan de KU Leuven en combineert dat met een functie binnen De Belgische Commissie voor de Coördinatie van het Antibioticabeleid (BAPCOC). Je kan haar contacteren via haar Facebookpagina.

Advertenties

4 gedachtes over “Over Eten: mijn reactie (in samenwerking met diëtiste Evelyne Mertens)

  1. Ik ben het ermee eens dat het niet zo’n goed idee was om iemand van vleeseter cold turkey naar vegan te laten gaan. Ik ben al twee jaar bezig met vegetarischer leven en heb nu pas besloten om echt vegetariër te worden, en zo verder te gaan naar vegan. Stap voor stap leer ik de vleesvervangers kennen, de kaasvervangers, waar je welke vitamines uit haalt… Dat leer je niet door een keer boodschappen te gaan doen met een vegan BV terwijl er een hele cameraploeg in je nek hangt te hijgen. Ach ja, het was een mooi gebaar om veganisme überhaupt op de Vlaamse televisie bespreekbaar te maken, maar het had gerust een pak dieper mogen gaan, en positiever belicht worden (als in: echt reclame maken voor een plantaardige levensstijl).

    • Ja juist, ik denk ook dat je door langzaam te gaan vanzelf heel veel toffe alternatieven ontdekt, zonder al die ‘help-ik-mag-niets-eten’-paniek 😉

      Wel tof dat je geleidelijk aan het evolueren bent naar meer plantaardig eten! Ik wens je er veel succes mee 🙂

  2. De eerste uitzending van Over Eten was inderdaad kort door de bocht, waardoor ik de volgende uitzending niet bekeken heb.
    Deze Wecotip geeft echter een goed antwoord op de vragen!

Reageer

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s